İş yerleri, fabrikalar, oteller, alışveriş merkezleri, eğitim yapıları, yurtlar, hastaneler ve diğer toplu kullanım alanlarında kullanılan acil durum sembolleri, tehlike anında insanların doğru kararı mümkün olan en kısa sürede verebilmesini sağlayan önemli görsel iletişim araçlarıdır.

Acil çıkış yönlerinden yangın söndürme ekipmanlarına, zorunlu kişisel koruyucu donanım kullanımından tehlike uyarılarına kadar birçok güvenlik bilgisi, uluslararası standartlara uygun semboller ile gösterilir.

Bu sembollerin önemli bir bölümü ISO 7010 güvenlik işaretleri standardı kapsamında tanımlanmaktadır. Tahliye ve acil durum planlarında ise sembollerin doğru seçilmesi kadar, doğru konumlandırılması ve plan üzerinde anlaşılır biçimde kullanılması da büyük önem taşır.

ISO 7010 Nedir?

ISO 7010, iş güvenliği ve acil durumlarda kullanılan grafik güvenlik sembollerinin standardizasyonunu sağlayan uluslararası standartlardan biridir.

Standardın temel amacı; farklı dil, ülke veya kültürlerden insanların güvenlik mesajlarını yalnızca yazıya bağlı kalmadan, mümkün olduğunca hızlı ve doğru anlayabilmesini sağlamaktır.

Türkiye’de de TS EN ISO 7010 kapsamında kullanılan güvenlik işaretleri; iş yerlerinde, tesislerde ve tahliye projelerinde yaygın olarak kullanılmaktadır.

ISO 7010 kapsamında güvenlik işaretleri genel olarak şu gruplarda değerlendirilir:

• Yeşil: Acil durum, güvenli durum ve ilk yardım işaretleri
• Kırmızı: Yangınla mücadele ekipmanları ve yasaklama işaretleri
• Mavi: Uyulması zorunlu davranışları gösteren işaretler
• Sarı: Tehlike ve dikkat uyarı işaretleri

Renk, şekil ve kullanılan grafik sembol birlikte değerlendirilerek güvenlik mesajının mümkün olan en hızlı şekilde algılanması amaçlanır.

Yeşil Acil Durum ve Tahliye Sembolleri

Tahliye projelerinde en fazla karşılaşılan sembol gruplarından biri yeşil acil durum sembolleridir.

Bu semboller genel olarak güvenli bir durumu, kaçış yolunu, acil çıkışı veya ilk yardım imkânını belirtir.

Tahliye planlarında kullanılan başlıca yeşil güvenlik sembolleri arasında;

acil çıkış, kaçış yönü, merdivenle kaçış, toplanma alanı, ilk yardım, acil duş, göz yıkama istasyonu, acil durum telefonu ve otomatik harici defibrilatör (AED) gibi işaretler bulunabilir.

Acil Çıkış Sembolleri

Acil çıkış sembolleri, yapı içerisindeki kişilerin yangın, deprem veya başka bir acil durumda binadan güvenli şekilde çıkabileceği güzergâhları gösterir.

Tahliye planı hazırlanırken yalnızca çıkış kapısının gösterilmesi yeterli değildir. Kullanıcının bulunduğu konumdan çıkışa ulaşmasını sağlayan kaçış yönleri ve yönlendirme oklarının da anlaşılır olması gerekir.

Kaçış Yönü Sembolleri

Sağ, sol, yukarı veya aşağı yönlendirme sağlayan güvenlik okları, tahliye güzergâhlarının gösterilmesinde kullanılır.

Ancak bir ok sembolünün anlamı bulunduğu konuma göre değişebileceğinden, tahliye projesinde sembollerin rastgele kullanılmaması gerekir.

Acil Toplanma Alanı Sembolü

Acil toplanma alanı, tahliye edilen kişilerin bina dışına çıktıktan sonra güvenli şekilde bir araya gelmesi için belirlenen alanı ifade eder.

Tahliye planlarında toplanma alanının konumu, özellikle vaziyet planlarında açık ve kolay fark edilebilir şekilde belirtilmelidir.

Yangın Sembolleri ve Yangınla Mücadele İşaretleri

Yangın sembolleri, yangın anında kullanılabilecek ekipmanların yerini hızlı şekilde göstermek amacıyla kullanılır.

Bu işaretlerde genel olarak kırmızı renk ön plandadır.

En yaygın yangın güvenlik sembolleri arasında;

yangın söndürücü, yangın dolabı, yangın hortumu, yangın alarm butonu, yangın telefonu ve yangınla mücadele ekipmanları ile ilgili işaretler bulunmaktadır.

Yangın Söndürücü Sembolü

Yangın söndürme cihazının bulunduğu noktayı belirtir. Özellikle büyük hacimli alanlarda veya cihazın doğrudan görüş alanında olmadığı durumlarda yönlendirici işaretlerle desteklenmesi önemlidir.

Yangın Alarm Butonu Sembolü

Yangın veya benzeri bir acil durumun bina içerisindeki kişilere bildirilmesini sağlayan manuel alarm butonlarının yerini gösterir.

Yangın Hortumu ve Yangın Dolabı Sembolleri

Yangınla mücadelede kullanılan sabit söndürme sistemlerinin yerlerinin anlaşılmasını sağlar.

Bu ekipmanların tahliye planlarında gösterilmesi, acil durum ekiplerinin ve eğitimli personelin müdahalesini kolaylaştırabilir.

Mavi Zorunluluk Sembolleri

Mavi güvenlik işaretleri, belirli bir davranışın gerçekleştirilmesinin zorunlu olduğunu belirtir.

Özellikle endüstriyel tesislerde ve üretim alanlarında sıklıkla görülür.

Örnek olarak;

baret kullan, koruyucu gözlük kullan, kulak koruyucu kullan, maske kullan, emniyet kemeri kullan, koruyucu eldiven kullan ve koruyucu ayakkabı kullan işaretleri gösterilebilir.

Bu nedenle mavi semboller çoğunlukla kişisel koruyucu donanım sembolleri veya zorunluluk işaretleri şeklinde de aranır.

Sarı Uyarı ve Tehlike Sembolleri

Sarı zemin üzerine siyah grafik kullanılan üçgen biçimli işaretler genel olarak bir tehlikeye karşı uyarı anlamı taşır.

Bunlar arasında;

elektrik tehlikesi, yüksek gerilim, kaygan zemin, düşme tehlikesi, yanıcı madde, patlayıcı madde, toksik madde, sıcak yüzey, forklift trafiği, biyolojik tehlike ve radyasyon tehlikesi gibi çok sayıda güvenlik işareti bulunmaktadır.

Özellikle fabrikalar, enerji tesisleri, laboratuvarlar ve üretim alanlarında bu sembollerin doğru kullanılması büyük önem taşır.

Yasaklama Sembolleri

Kırmızı daire ve çapraz çizgiyle gösterilen yasaklama işaretleri, belirli bir davranışın gerçekleştirilmemesi gerektiğini ifade eder.

En bilinen örneklerden bazıları;

sigara içilmez, ateşle yaklaşılmaz, yetkisiz kişilerin girmesi yasaktır, dokunmayınız ve geçiş yasaktır sembolleridir.

Yasaklama sembolleri özellikle tehlikeli veya kontrollü alanların girişlerinde kullanılır.

ISO 7010 Sembolleri Neden Önemlidir?

Acil durum sırasında uzun açıklamaları okumak çoğu zaman mümkün değildir.

İnsanların birkaç saniye içerisinde;

“Çıkış nerede?”,
“Yangın söndürücü nerede?”,
“Toplanma alanına hangi yönden gitmeliyim?”
veya
“Burada hangi tehlike var?”

gibi soruların cevabını alabilmesi gerekir.

Standartlaştırılmış güvenlik sembolleri bu nedenle yalnızca grafik tasarım unsuru değildir. Acil durum yönetiminin ve tahliye güvenliğinin önemli parçalarından biridir.

ISO 7010 ile ISO 3864 Arasındaki Fark Nedir?

Güvenlik işaretleri konusunda yalnızca ISO 7010 standardı bulunmamaktadır.

ISO 3864, güvenlik işaretlerinde kullanılan renkler, geometrik şekiller ve tasarım prensipleriyle ilgilidir.

ISO 7010 ise belirli güvenlik mesajlarının hangi grafik sembollerle ifade edileceğini standardize eder.

Basit şekilde ifade etmek gerekirse;

ISO 3864 → Güvenlik işaretinin nasıl tasarlanacağını,

ISO 7010 → Hangi güvenlik mesajının hangi sembolle gösterileceğini

belirleyen sistemlerin önemli parçalarıdır.

ISO 23601 ve Tahliye Planları

Acil durum sembolleri açısından önemli standartlardan biri de ISO 23601 standardıdır.

ISO 23601, yapılarda kullanılan kaçış ve tahliye planlarının tasarım prensipleriyle ilgilidir.

Profesyonel bir tahliye planında yalnızca bina krokisinin bulunması yeterli değildir.

Plan üzerinde ihtiyaç doğrultusunda;

“Buradasınız” konumu, acil çıkışlar, kaçış yolları, merdivenler, yangın ekipmanları, ilk yardım ekipmanları, toplanma alanları ve acil durumla ilgili diğer önemli noktalar açık ve anlaşılır biçimde gösterilmelidir.

Bu nedenle ISO 7010 sembolleri ile ISO 23601 tahliye planı prensipleri, profesyonel tahliye projelerinde birbirini tamamlayan unsurlardır.

Tahliye Planlarında Hangi Semboller Kullanılmalıdır?

Her yapı için aynı sembollerin kullanılması doğru değildir.

Bir ofis binası ile ağır sanayi tesisinin ihtiyaçları aynı olmadığı gibi; otel, öğrenci yurdu, AVM, okul veya hastanenin acil durum senaryoları da birbirinden farklı olabilir.

Bu nedenle tahliye planı hazırlanırken öncelikle yapıda bulunan;

kaçış yolları, yangın ekipmanları, riskli bölgeler, ilk yardım ekipmanları, enerji kesim noktaları, toplanma alanları ve diğer acil durum unsurları belirlenmelidir.

Daha sonra ilgili noktalar uygun ISO güvenlik sembolleri kullanılarak plan üzerine işlenmelidir.

Sadece Sembol Kullanmak Yeterli midir?

Hayır.

Profesyonel bir tahliye projesinde sembollerin doğru olması kadar;

konumu, boyutu, yönü, okunabilirliği, renk kontrastı ve plan içerisindeki hiyerarşisi de önemlidir.

Örneğin bir acil çıkış sembolünün doğru seçilmiş olması, yanlış bir kaçış yönünün gösterilmesini telafi etmez.

Bu nedenle tahliye projeleri yalnızca bir “işaret yerleştirme” çalışması olarak değerlendirilmemelidir.

Yapının mimari özellikleri ve gerçek kaçış senaryoları birlikte incelenmelidir.

Tahliye Projesi ve ISO Uyumlu Acil Durum Planları

Tahliye Projesi, farklı kullanım türlerine sahip yapılarda acil durum ve tahliye planlarının hazırlanması konusunda profesyonel proje hizmeti sunmaktadır.

Hazırlanan çalışmalar kapsamında yapı özelliklerine göre;

acil çıkış güzergâhları, kaçış yönleri, yangın söndürme ekipmanları, toplanma alanları, ilk yardım noktaları, elektrik ve doğalgaz kesim noktaları, yüksek riskli alanlar ve diğer acil durum unsurları değerlendirilerek projelendirilmektedir.

Projelerde kullanılan güvenlik sembolleri ve grafik gösterimler hazırlanırken başta TS EN ISO 7010, ISO 23601 ve ISO 3864 olmak üzere ilgili güvenlik ve tahliye standartları dikkate alınmaktadır.

Amaç yalnızca bir tahliye krokisi oluşturmak değil; acil durum sırasında mümkün olduğunca hızlı algılanabilen, kolay okunabilen ve uygulanabilir bir yönlendirme sistemi oluşturmaktır.

Sık Sorulan Sorular

ISO 7010 nedir?

ISO 7010, güvenlik ve sağlıkla ilgili mesajların standart grafik semboller kullanılarak ifade edilmesini sağlayan uluslararası güvenlik işaretleri standardıdır.

Acil çıkış sembolü hangi renktir?

Acil çıkış ve güvenli durum işaretlerinde genel olarak yeşil zemin ve beyaz semboller kullanılmaktadır.

Yangın söndürücü sembolü hangi renktir?

Yangınla mücadele ekipmanlarını gösteren işaretlerde temel güvenlik rengi kırmızıdır.

Sarı güvenlik işaretleri ne anlama gelir?

Sarı üçgen güvenlik işaretleri genel olarak uyarı ve potansiyel tehlike anlamına gelir.

Mavi güvenlik sembolleri ne anlama gelir?

Mavi dairesel güvenlik işaretleri, yapılması zorunlu bir davranışı veya alınması gereken bir güvenlik önlemini belirtir.

Tahliye planlarında ISO 7010 sembolleri kullanılabilir mi?

Evet. Acil çıkış, yangınla mücadele, ilk yardım ve benzeri güvenlik unsurlarının anlaşılır biçimde gösterilmesi için standardize edilmiş güvenlik sembollerinden yararlanılır. Kullanılacak semboller yapının özelliklerine ve ilgili mevzuat/standartlara göre seçilmelidir.

Acil Durum Sembolleri ve ISO 7010 İşaretleri yazısı ilk önce Tahliye Projesi üzerinde ortaya çıktı.